نماز؛ چرا و چگونه؟
11 بازدید
موضوع: الهیات و معارف اسلامی


«نماز چرا و چگونه؟» عنوان کتابی است که متن و ترجمه حدیثی از امام رضا علیه السلام را به همراه توضیحاتی در پاورقی به خود اختصاص داده است با ریزعنوان «نماز از دیدگاه امام رضا علیه السلام به روایت فضل بن شاذان».

این کتاب ابتدا در سال 1389 توسط انتشارات صبح امید یاران و مجدد در سال 1391 توسط انتشارات نگاه تعالی به چاپ رسیده است.

    مقدمه کتاب نماز چنین است:

    بسم اللَّه الرحمن الرحيم

  حمد و سپاس بيكران، پروردگار جهانيان را بايسته است؛ و درود و تحيّت بى‏ پايان، خاتم پيامبران را شايسته؛ و سلام و ارادت نثار خاندان پاك و مطهر ايشان؛ به ويژه آخرين ذخيره الهى و جانشين رسول خاتم در تمام جهان؛ يعنى امام مهدى موعود موجود عجل اللَّه تعالى فرجه الشريف، و لعن و نفرين بر دشمنان كينه‏ توز ايشان باد تا روز قيامت.

 عبد السلام هروى كه از اصحاب امام رضا عليه السلام مى‏باشد، نقل نموده كه آن حضرت فرمودند:

 رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً أَحْيَا أَمْرَنَا؛

 خدا رحمت كند كسى كه امر ما را احيا و زنده كند.

 من پرسيدم:

 امر شما چگونه احيا مى‏شود؟

 امام فرمودند:

 يَتَعَلَّمُ عُلُومَنَا وَ يُعَلِّمُهَا النَّاسَ فَإِنَّ النَّاسَ لَوْ عَلِمُوا مَحَاسِنَ كَلامِنَا لَاتَّبَعُونَا؛(1)

 علوم و معارف ما اهل بيت عليهم السلام را فرا بگيرد و آن را بين مردم منتشر نموده، آنان را هم ياد بدهد؛ زيرا اگر مردم كلام زيبا و زيبايى كلام ما را دريابند، حتماً از ما پيروى نموده، دستورهاى ما را اطاعت خواهند كرد.

 از امام باقر عليه السلام نيز نقل شده كه فرمودند:

 اجْتَمِعُوا وَ تَذَاكَرُوا تَحُفَّ بِكُمُ الْمَلَائِكَةُ رَحِمَ اللَّهُ مَنْ أَحْيَا أَمْرَنَا.(2)

 دور هم جمع شويد و از علوم و معارف ما مذاكره و گفت و گو نماييد تا فرشتگان الهى شما را در بر بگيرند. خدا رحمت كند كسى را كه امر ما را احيا نمايد.

 آنچه پيش روى شما مى‏باشد نيز قطره ‏اى از درياى علوم و معارف اهل بيت عليهم السلام است كه توسط راويان اخبار و علماى شيعه در كتاب‏هاى روايى و حديثى ذكر شده است؛ لكن از آنجا كه كتاب‏هاى روايى مرجع و منابع اصيل اخبار، پرحجم و قطور بوده و كمتر در دسترس عموم مردم مى‏باشد، توفيق حاصل شد تا بخش كوچكى از آن را كه هم جنبه بيان احكام را دارد و هم به صورت پرسش و پاسخ مى‏باشد، گزينش نموده، با شرح حال مختصرى از راوى آن، در دسترس عموم قرار دهيم.

 موضوع اصلى اين جزوه، پرسش و پاسخ پيرامون نماز است؛ نماز و مقدمات آن، از وقت نماز، وضو، غسل، اذان و اقامه؛ نماز و اركان و شرايط آن، از واجبات و مستحبات و مكروهات و نافله‏ هاى نماز؛ نماز و تعقيبات و اقسام آن، از نماز قضا، نماز مسافر، نماز جمعه و جماعت، نماز آيات و ميّت، نماز عيدين و ...

 وجوب و اهميت نماز نيز بر كسى پوشيده نيست؛ همان كه در باره‏اش امام باقر عليه السلام فرمودند:

 »إِنَّ أَوَّلَ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ الصَّلَاةُ فَإِنْ قُبِلَتْ قُبِلَ مَا سِوَاهَا...«؛(3)

 همانا اولين چيزى كه در روز قيامت از انسان سؤال مى‏كنند و حساب مى‏كشند، نماز است كه اگر آن قبول شود، بقيه اعمال نيز پذيرفته مى‏شود.

 البته در ابتداى اين پرسش و پاسخ، چند سؤال و جواب مختصر هم از اصول دين ذكر شده است و در پايان نيز براى تكميل و تتميم فايده، به ساير فروع دين پرداخته شده است.

 راوى اين حديث و نقل كننده اين پرسش و پاسخ، شخصى است به نام »فضل بن شاذان« كه در بين علماى اسلامى و كتب حديثى، بسيار مشهور و معروف است؛ چنان كه در شرح حال از وى خواهيم ديد.

 امّا اين‏كه آيا اين مطالب را تماماً امام فرموده يا نقل به مضمون مى‏باشد؛ على بن محمّد بن قتيبه نيشابورى، راوى بعد از فضل مى‏گويد:

 هنگامى كه اين روايت و پرسش و پاسخ را از فضل بن شاذان شنيدم، سؤال كردم:

 آيا آنچه را كه بيان نمودى از استنباط و اجتهاد خودت و فهم عقلى ‏ات بوده، يا از كسى شنيده ‏اى و روايت مى‏كنى؟

 فضل بن شاذان گفت:

 من كسى نيستم كه بتوانم مقصود و مراد خداوند متعال را از فرايض و واجبات الهى درك كنم و نيز نمى‏توانم مراد پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله را از آنچه تشريع نموده و سنّت قرار داده است بفهمم و از جانب خود نيز نمى‏توانم آنها را علّت ‏يابى نمايم؛ بلكه همه را از مولايم امام على بن موسى الرضا عليه السلام به طور پراكنده و يكى يكى شنيده ‏ام؛ آنگاه همه را يك جا جمع كرده‏ام.(4)

 به وى گفتم: آيا مى‏توانم آن را با واسطه شما از امام رضا عليه السلام روايت كنم؟

 فضل بن شاذان گفت: آرى.

 اين مطلب را جعفر بن نعيم بن شاذان نيز از عمويش محمّد بن شاذان و از فضل بن شاذان نقل كرده كه گفته است از امام رضا عليه السلام شنيده‏ ام.(5)

 نكته قابل توجّه اين‏كه آنچه در اين جزوه، از پرسش و پاسخ در مورد احكام نماز و غيره آمده است، مسائل مقدماتى براى جوان‏ترها مى‏باشد؛ يعنى مسائل بالاتر و اسرار نهانى ‏تر و رموز بيشتر آن را بايد در كتاب‏هايى كه در اين زمينه تأليف شده از جمله اسرار الصلاة امام خمينى  رحمه الله جست و جو كرد.

 جا دارد توجّه خواننده محترم را به اين نكته نيز جلب نماييم كه اين جزوه، رساله و توضيح المسائل و فتاواى مرجع تقليد نيست؛ بلكه فقط بيانگر كيفيت، حكمت و علّت برخى از احكام است كه جهت شناخت هر چه بيشتر نسبت به آن‏ها تهيه شده است.

 لذا اگر خواننده محترم در اين كتاب به حكم و فتوايى برخورد كرد، نمى‏تواند ملاك عمل وى قرار گيرد؛ بلكه در اين زمينه بايد حتماً به مرجع تقليد خودش و يا به رساله توضيح المسائل وى مراجعه نمايد و حكم هر مسئله را از او بپرسد و عمل كند؛ زيرا ملاك عمل و صحت افعال مكلّفين در هر عصرى، منوط به حكم و فتواى مرجع تقليد زنده است كه او هم به حكم وظيفه و نياز مكلّفين، آن‏ها را از آيات قرآن و روايات معصومين عليهم السلام، اجتهاد و استنباد مى‏نمايد.

 و اينك نام و ياد رهبر كبير انقلاب اسلامى حضرت امام خمينى)ره( و شهداى گران‏قدر انقلاب اسلامى و دفاع مقدّس؛ خصوصاً جوانان و همرزمان شهيدمان: محمود حاج‏قاسمى، محمود خدامى، محمود كريمى، محمود محمدى، سيّدحميد هاشمى، حميد متحدى، حميد فدايى‏زاده(6) را گرامى داشته، براى سرافرازى نظام جمهورى اسلامى ايران و سلامتى مقام معظّم ولايت فقيه حضرت آيت اللَّه العظمى خامنه ‏اى »حفظه اللَّه« دعا مى‏كنيم.

 در پايان از دوستان عزيزى كه زمينه چاپ و نشر اين اثر را فراهم نمودند؛ بويژه مديريت انتشارات صبح اميد ياران جناب حجّت الاسلام و المسلمين حسين احمدى و همكاران ايشان قدردانى و تشكر مى‏شود.

    شهر مقدّس قم

    احمد سعيدى

    فهرست مطالب کتاب:

 مقدمه   7

 شرح حال فضل بن شاذان   13

    نام و نسب فضل   13

    امام عسكرى و فضل   15

    كتاب‏هاى فضل   16

    مذمت فضل!   17

 اصل تكليف   18

 توحيد   20

 نبوّت   24

 امامت   25

 عبادت   37

 نماز   38

 وضوء   40

 غسل   45

 اذان   47

 قنوت   54

 قرائت   55

 ركوع و سجده   60

 هفت تكبير   64

 تشهد   65

 سلام   66

 تسبيحات اربعه   67

 نماز جماعت   68

 وقت نماز   70

 نماز نافله   76

 نماز جمعه   78

 نماز مسافر   84

 نماز ميت   89

 غسل ميت   90

 كفن ميت   91

 دفن ميت   93

 غسل مسّ ميت   93

 نماز آيات   96

 نماز عيد فطر   99

 روزه   102

 نماز و روزه حائض   107

 قضاى روزه   109

 حج   116