نقش تربیتی انفاق و صدقه
11 بازدید
موضوع: علوم تربیتی

کتاب «نقش تربیتی انفاق و صدقه» به احکام و آداب و آثار انواع صدقه، انفاق، خیرات و مبرات می پردازد که برای موسسه تبلیغ و انفاق امام زمان علیه السلام انجام دادم و در سال 1389 توسط انتشارات صبح امید یاران به چاپ رسیده است.

   مقدمه کتاب را حجت الاسلام و المسلمین حاج آقا زنگنه مدیرعامل موسسه نوشته‌اند که به نظر شما می‌رسد:

    بسم اللَّه الرحمن الرحيم

 الحمد للَّه ربّ العالمين و صلى اللَّه على سيدنا محمّد و آله الطاهرين، سيّما بقية اللَّه فى الارضين، و لعنة اللَّه على اعدائهم اجمعين الى يوم الدين

 در زندگى امروز بشرى، كمك‏ رسانى، حمايت و رسيدگى به احوال نيازمندان، امرى نهادينه شده است و در بين تمام ملل، صرف نظر از اعتقاد و تفكّر و هر بينشى، انسان‏هايى يافت مى‏شوند كه مستقلاً و يا در مجموعه ‏هاى مردمى و دولتى فعّاليت خيرخواهانه‏ اى دارند، و حتى سازمان‏هاى بين المللى از بعضى از اين مجموعه‏ هاى مردم ‏نهاد، يا مؤسسات خيريه حمايت مى‏كنند. البته اين فرهنگ، متولد انسان امروز نيست؛ بلكه در تاريخ بشرى، نام بسيارى از انسان‏ها به اين مرام ثبت و ضبط شده و به عنوان الگو از آنان نام برده مى‏شود؛ ولى آن چيزى كه افراد و مجموعه ‏ها را در اين زمينه مورد تمايز قرار داده، اهداف و روش‏ها و نهايتاً نتيجه اين فعاليت‏هاست. از اين رو در اسلام و خصوصاً سيره اهل بيت عليهم السلام امر انفاق و احسان و اكرام، جايگاه بس مهم و قابل توجّه دارد كه بسيار شايسته است تمام خيّرين و مجموعه ‏هاى خیريه نسبت به تبيين سيره اهل بيت عليهم السلام در امر حمايت و كمك‏ رسانى، همتى شايان داشته باشند كه به طور اختصار مى‏توان به عناوين و فرهنگ خدمات‏ رسانى در سيره ايشان اشاره نمود:

 1 - انفاق در اسلام، صرف نظر از حسّ انسان دوستى، يك امر عبادى و تربيتى است، انسان از آنجا كه بنده و مخلوق پروردگار مى‏باشد، عزيز و گرامى است و عزّت او به اندازه توجّه‏ اش به معبود و به قدر معرفتش، منزلتى بالاتر پيدا مى‏كند. از اين رو مى‏توان چنين ادّعا كرد كه انفاق در اسلام موجب رشد و كمال انفاق كننده و انفاق شونده است و چه بسا مى‏توان گفت انفاق در اسلام يك امر كاملاً تربيتى و فرهنگى است كه هر دو قشر انفاق كننده و انفاق شونده به تقرّب پروردگار و اولياى الهى خواهند رسيد .

 2 - رسيدگى به احوال نيازمندان، از مهم‏ترين تكاليف زمان غيبت امام زمان عليه السلام است؛ چرا كه رسيدگى به امور خلق در واقع به عهده امام عليه السلام است(1) كه به سبب امر غيبت، اراده امام عليه السلام در حل مشكل نيازمندان با واسطه انجام مى‏شود، قطعاً هر كسى در اين ميان به حل مشكل آنان به نيابت از امام بپردازد، اسباب رضايت آن حضرت را فراهم نموده است .

 چنانكه در منشور امام زمان عليه السلام خطاب به سيّد ابوالحسن اصفهانى بيان فرمودند:

 »اُرخُصْ نَفْسَكَ وَ اجْعَلْ مَجْلِسَكَ فِي الدِّهلِيز وَ اقْضِ حَوائِجَ النّاسِ«؛ خودت را )براى خدمت( در اختيار مردم بگذار، و محل نشستن خويش را در ورودى خانه قرار بده،(2) و حوايج مردم را برآور«.(3)

 3 - انفاق موجب ايجاد تكيه‏ گاه معنوى براى نيازمندان است و شايد به همين جهت است كه مثلاً در مصرف زكات، غير مؤمن و غير متّقى و حتى اهل كتاب نيز مورد حمايت قرار مى‏گيرند .

 با اين بيان، هدف از انفاق و اصول حاكم بر خدمات ‏رسانى مى‏بايست كرامت انسانى، احسان كامل و كمال سرّ و خفا باشد و انفاق شونده نبايد مورد تحقير، منّت و تنقيص قرار بگيرد .

 تا آنجا كه در روايت نقل شده است كه ائمه عليهم السلام براى حفظ كرامت انسانى مستمندان، شبانه انفاق مى‏كردند و يا درخواست نيازمند را به صورت مكاتبه مى‏پذيرفتند .

 بنابراين اگر هدف از انفاق ايجاد تكيه‏ گاه معنوى براى نيازمند است و تكليفى از طرف ولى خدا مطرح شده، بايد مال مورد اهدا به صورت كامل و بدون نقص باشد .

 از اين رو مؤسسه تبليغ و انفاق امام زمان عليه السلام كه يكى از اهداف نورانى آن رسيدگى به احوال نيازمندان با شعار كرامت انسانى و احسان كامل، در كمال سرّ و خفا مى‏باشد، با هدف ايجاد تكيه‏ گاه معنوى و انس با امام زمان عليه السلام و همچنين فرهنگ سازى اين روش و هدف، به عنوان يكى از تكاليف زمان غيبت آن امام همام راه‏ اندازى شده و در اين مسير همه مؤمنين را جهت همكارى و هميارى دعوت مى‏نمايد .

 طرح‏هاى خدماتى مؤسسه:

 1 - طرح هل اتى؛

 اين طرح با هدف: 1) ايجاد تكيه ‏گاه معنوى، 2) انجام يكى از تكاليف زمان غيبت، 3) محبوب نمودن امام زمان عليه السلام بين نيازمندان، 4) تأمين گوشه‏ اى از نيازمندى ايشان، 5) ارائه الگوى صحيح خدمات‏ رسانى با ارسال سبد مواد غذايى كه غالباً به صورت ناشناس و بدون نامى از مؤسسه است، صرفاً به نيابت از امام زمان عليه السلام انجام مى‏گردد.

 2 - طرح كريم )اكرام فرزندان خورشيد(؛

 در اين طرح به خصوص ايتام شناسايى شده، مورد حمايت‏ هاى خاص تربيتى - آموزشى و خدماتى قرار مى‏گيرند.

 3 - طرح انيس؛

 خانواده‏ هاى تك نفره، در اين طرح مورد حمايت‏هاى خدماتى و تربيتى قرار مى‏گيرند.

 4 - طرح آموزشى؛

 در اين طرح استعدادهاى درخشان علمى كه به علت فقر مالى از ادامه تحصيل بازمانده‏ اند، مورد حمايت قرار خواهند گرفت.

 5 - طرح روابط عمومى و انفاق؛

 در اين طرح براى حل مشكل توانخواهان، با مراكز خدماتى دولتى و مردمى ارتباط برقرار خواهد شد.

 راه‏هاى همكارى با مؤسسه:

 6 - طرح گل نرگس؛

 در اين طرح هر يك از خانواده ‏ها با تحويل گرفتن صندوق گل نرگس، صدقات خود را به نيابت و براى سلامتى امام زمان عليه السلام و ساير صدقات را در اختيار مؤسسه قرار داده، تا در راستاى طرح‏ها، برنامه ‏هاى خدماتى و اهداف مؤسسه استفاده شود.

 7 - طرح مبرات؛

 اين طرح شامل مساعدت‏ها و كمك‏هاى خيّرين تحت عنوان »صله و هديه به امام زمان عليه السلام«(4) است كه خيرات، نذورات و ساير كمك‏ها جمع‏آورى شده، تا در جهت امور خدماتى، آموزشى، فرهنگى و تبليغات استفاده شود.

 8 - طرح اكرام؛

 در اين طرح هر فرد خيّر، براى حمايت ويژه از يك يا چند نفر از ايتام، اقدام مى‏كند.

 9 - طرح باقيات؛

 كمك‏هاى مستمر و ماهانه افراد به نيابت از اموات و درگذشتگان خود، در اين طرح قرار مى‏گيرد كه محل مصرف آن نيز توسط افتتاح كننده حساب، مشخص مى‏شود.

 10 - طرح خير جارى؛

 در اين طرح هر فردى براى روز واپسين و پس از مرگ خود، وجوهى را به صورت نقدى، وصيت از ثلث، وقف و ساير موارد(5) در اختيار مؤسسه قرار مى‏دهد كه نحوه هزينه آن طبق قرارداد و با هماهنگى خيّرين انجام خواهد شد.

    محمدرضا زنگنه

    رئيس هيئت مديره و مديرعامل

    مؤسسه تبليغ و انفاق امام زمان عليه السلام

 فهرست مطالب کتاب:

 مقدمه   9

 طرح‏هاى خدماتى مؤسسه   12

 راه‏هاى همكارى با مؤسسه   13

 پيش‏گفتار   15

 فصل اوّل: تعريف و احكام   19

 تعريف صدقه و انفاق   20

 احكام صدقه و انفاق   21

    الف( صدقه واجب   21

    ب( صدقه مستحب   23

 فصل دوم: انواع و اقسام صدقه   25

 انواع صدقه   26

 1 - صدقه سرّى   26

 2 - صدقه علنى   28

 3 - صدقه مادى   29

    الف( صدقه نقدى   29

    ب( صدقه غير نقدى   29

 4 - صدقه غير مادى )معنوى(   30

 5 - صدقات جارى   31

    الف( وقف   33

    ب( وصيت   34

    ج( قرض دادن   37

 فصل سوم: آداب و آثار صدقه   39

 آداب صدقه دادن   40

    الف( آداب صدقه دهنده   40

    ب( آداب صدقه گيرنده   50

 آثار و بركات صدقه   53

    الف( آثار دنيوى صدقه   54

    ب( آثار اخروى صدقه   62

 فصل چهارم: صدقه و امام معصوم   69

 صله و صدقه براى امام زمان  عليه السلام   70

    1 - صدقه دادن جهت سلامتى امام زمان عليه السلام   70

    2 - صدقه دادن به نيابت از امام زمان  عليه السلام   71

    3 - اداى حقوق مالى امام   73

    4 - صله به امام در زمان غيبت   74

    دو نكته   75

 فصل پنجم: نكاتى ديگر پيرامون صدقه   77

    1) زمان و مكان صدقه دادن   78

    2) واسطه در صدقه   82

    3) چه چيزى انفاق كنيم؟   84

    4) محل مصرف صدقه و انفاق   87

    5) ترك صدقه و انفاق   93

    6) فقيران دوستان خدايند!   96

    7) برخى از موانع پرداخت صدقه   99

    8) ويژگى ‏هاى اهل آخرت   103

    9) عوامل پيدايش فقر و نياز   105