فضیلت علم و عالم، و آداب استاد و شاگرد(1)
435 بازدید
تاریخ ارائه : 1/13/2014 1:21:00 PM
موضوع: اخلاق و عرفان

علم و دانش، هم قدرت می آورد و هم ثروت، هم شخصیت به انسان می دهد و هم آبرو. با علم است که انسان از ملائکه هم بالاتر می رود. شخص جاهل مانند موجود کوری است که چیزی را نمی بیند، و جایی را نمی شناسد و به تبع آن، حرکتی هم ندارد.

اگر کسی عالم شود و به علم خودش هم آگاه باشد و از علم خود، کمال استفاده هم بنماید، این علم به دنبال خود، هم قدرت می آورد و هم ثروت، هم شخصیت می آورد و هم آبرو، هم مقام می آورد و هم ریاست و .....

بنابراین فضیلت علم و دانش بر جهل و نادانی، و فضیلت عالم بر جاهل، چیزی نیست که بر کسی پوشیده باشد و بخواهد سؤال کند که علم بهتر است یا ثروت؟ البته علمی که راهی را بر انسان بگشاید و مشکلی را از او برطرف نماید.

آری؛ کمال انسان به علم می باشد، به گونه ای که از فرشتگان بالاتر و به درجات رفیع می رسد که مدادش افضل از خون شهید و خوابش افضل از عبادت دیگران می شود؛ اما این اثر نه هر علمی است؛ بلکه آن علمی که همراه با شرایط و آداب خود باشد و برای خدا و در راه خدا باشد؛ لذا چه بسا افراد به ظاهر عالم که به این مقامات نمی رسند.

در این سلسله یادداشت ابتدا مروری گذرا به بیان فضیلت علم و دانش در آیات و روایات خواهیم داشت و سپس آداب، شرایط و نحوه برخورد هر یک از استاد و شاگرد را با خودش و دیگران بررسی می کنیم که معلم اخلاق «شهید ثانی» در کتاب شریف «منیة المرید» بیان نموده است.  البته نحوه ارائه این موضوع به صورت شماره ای و خلاصه گویی خواهد بود تا خواننده گرامی احساس خستگی نکند و نیز مطالب را در چند یادداشت خواهیم گذاشت تا هر که خواست پیگیری نماید:

اول: فضیلت علم و عالم:

  1. سبب کلی خلقت جهان، عالم شدن انسان است؛
  2. دانشمند بر هر چیزی غیر از خودش برتری دارد؛
  3. مومن جاهل یک درجه دارد؛ اما مومن عالم، دارای درجات است؛
  4. تنها عالم است که به مقام خشیت الهی می رسد؛
  5. عالمان دارای مناقب و فضایل ویژه هستند؛
  6. طلب علم بر هر مسلمانی واجب است؛
  7. برتری عالم بر عابد، مثل برتری پیامبر است بر کمترین مردم؛
  8. خدا خیر هر کسی را بخواهد، او را عالم و فقیه در دین می کند؛
  9. فرشتگان بال های خود را زیر پای طالبان علم قرار می دهند؛ یعنی خادم او هستند؛
  10. طالبان حقیقی علم، آزاد شدگان از آتش اند؛
  11. عالم با انبیا در یک درجه است؛
  12. همه بر طالبان علم دعا می کنند حتی ماهیان دریا؛
  13. علمی که دیگران از آن استفاده کنند صدقه جاریه است برای عالم حتی بعد از مرگش؛
  14. هر که برای طلب علم از خانه خارج شود؛ گویا فی سیل الله گام برداشته؛

دوم: مراحل علم از زبان رسول خدا صلی الله علیه و آله:

  1.  سکوت در برابر عالم؛
  2. گوش دادن به سخن عالم؛
  3. یادگیری، حفظ و نگه داری علم؛
  4. عمل کردن به علم خود؛
  5. یاد دادن و انتشار علم خود؛

سوم: برخی دیگر از فضایل علم از فرمایش امیرمومنان علیه السلام:

تواضع سر علم است، دوری از حسد چشم آن، فهمیدن گوش آن، راستی و درستی زبان آن، بحث و کاوش حافظه آن، نیک خواهی قلب آن، شناخت امور عقل آن، رحمت دست آن، دیدار علما پای آن، سلامتی همت آن، ورع حکمت آن، نجات قرارگاه آن، عافیت و پاکیزگی راهبر آن، وفا مرکب آن، سخن نرم سلاح آن، رضایت شمشیر آن، مدارا تیر و کمان آن، گفتگو با علما لشکر آن، ادب سرمایه آن، دوری از گناه ذخیره آن، نیکی توشه و داروی آن، صلح و آشتی پناهگاه آن، هدایت راهنمای آن، دوستی با برگزیدگان رفیق آن است.

چهارم: برتری علم بر مال از هفت جهت در کلام امیر بیان:

  1. علم میراث انبیاست و مال میراث فراعنه؛
  2. مال با انفاق کم می شود؛ اما علم کم نمی شود؛
  3. مال نیاز به نگهبان دارد؛ اما علم نگهبان صاحب آن است؛
  4. علم همراه کفن خواهد بود؛ اما مال در دنیا باقی می ماند؛
  5. مال بری مومن و کافر به دست می آید؛ اما علم فقط برای مومن حاصل می شود؛
  6. همه مردم به عالم نیاز دارند؛ اما به صاحب مال نه؛
  7. علم کمک انسان است برای عبور از پل صراط؛ ولی مال مانع انسان است.......... ادامه دارد