آشنایی و آشتی با نهج البلاغه امیرمؤمنان علیه السلام(1)
412 بازدید
تاریخ ارائه : 2/10/2014 11:22:00 AM
موضوع: علوم حدیث

  مرحوم حجت الاسلام محمد دشتی که ترجمه نهج البلاغه اش یکی از بهترین ها و معروف ترین ها شده است، می گوید: وقتی این نوشته جرج جرداق مسیحی را خواندم که:

«جاذبه های کلمات امام علی علیه السلام شوری در من ایجاد کرد که

200 بار نهج البلاغه را مطالعه کردم.»

چنان بر خود لرزیدم و به غرور اعتقادی ام ضربه وارد شد که تا مدتی حالت عادی نداشتم. بر خود نفرین کردم که چرا یک مسیحی، این گونه؛ ولی ما که ادعای تشیع و پیروی او را داریم....، به راستی چند بار نهج البلاغه را خوانده ایم.....

و من می گویم: چند بار خواندن پیش کش، چند نفر را پیدا می کنید که فقط یک دوره آن را خوب خوانده باشد؟ و یا پایین تر، چند نفر از اطرافیان خود را می شناسید که فقط تعدادی از خطبه ها یا نامه های آن را خوانده باشد؟!

چرا باید نسبت به نهج البلاغه امیرالمومنین علیه السلام، این همه غریبه باشیم؟

چرا این کتاب گرانسنگ باید برایمان نا آشنا و بیگانه باشد؟ و اگر آشناست، چرا ما با آن قهر کرده ایم؟!

این توصیه بزرگان در مورد نهج البلاغه بسیار جالب است که می گویند: برای هر مسلمان و شیعه ای، هر کسی که می خواهد وظیفه اسلامی خودش را به نحو احسن انجام دهد، و هر کسی که می خواهد راه سیر و سلوک را انتخاب و آغاز کند، باید سه چهار کتاب را همواره در کنار خودش و در جیبش و جلوی چشمش داشته باشد: قرآن، نهج البلاغه، رساله و مفاتیح....

این چند کتاب، ابزاری است که هیچ کسی از آن بی نیاز نیست؛ قرآن که نامه خالق به مخلوق و قانون اساسی زندگی انسان است؛ رساله، احکام شرعی خداست که از کتاب و سنت برداشت شده است؛ مفاتیح، ارتباط و نحوه گفتگوی بنده با خدا را در حالات و اوقات مختلف بیان می کند؛ اما نهج البلاغه که در باره اش گفته اند فوق کلام مخلوق و دون کلام خالق است. کار جمع آوری این کتاب ارزشمند توسط مرحوم سید رضی انجام گرفته است.

سید رضی کیست؟

نام وی ابو الحسن، محمد بن حسين بن موسى موسوى بغدادى است که در سال 359 هجرى قمری؛ یعنی سی سال پس از غیبت صغری در بغداد به دنيا آمد. او از خانواده اى شريف و اصيل و از نسل ائمه معصومين است و نسبش از طرف پدر به امام كاظم عليه السلام و از طرف مادر به امام زين العابدين عليه السلام می رسد.

یکی از نکات جالب زندگی سید، خواب شیخ مفید(1) در باره وی است که می گوید: شبی حضرت زهرا سلام الله علیها را در خواب دیدم که در حالی که دست امام حسن و امام حسین علیهما السلام را گرفته بودند، فرمودند: ای شیخ! به این دو نفر فقه بیاموز. فردای آن شب، در اندیشه بودم که بانویی نزد من آمد و با همان حالت که دست دو بچه را گرفته بود، گفت: ای شیخ به این دو نفر فقه بیاموز..... و این دو برادر که هر دو از علمای بزرگ و معروف شیعه شدند، سید مرتضی و سید رضی نام دارند.

سيد رضى شخصيتى انديشمند و داراى قدرت هوش و دركى بالا بود. مهم ترین اثر وی همین نهج البلاغه است و از دیگر آثارش نیز می توان به خصائص الأئمه، تلخيص البيان عن مجاز القرآن، المجازات النبويه و حقايق التأويل في متشابه التنزيل اشاره کرد. وى در سن 47 سالگى و در سال 406 هجرى در شهر بغداد رحلت كرد و در كاظمين، نزديك بارگاه كاظمين عليهماالسلام دفن شد.

اما نهج البلاغه:

از امیر مؤمنان علی علیه السلام همانند سایر معصومین علیهم السلام، روایات و احادیث زیادی در قالب سخنان کوتاه و بلند، خطبه و نامه، و احکام و قضایا، در کتب حدیثی و غیر آن موجود می باشد که بخشی از آن در نهج البلاغه جمع شده است. امیرمومنان علی علیه السلام در حالات و اوقات مختلف و در برابر افراد گوناگون و با درک و استعدادهای متفاوت، سخنان و کلماتی را بیان فرموده اند. از آنجا که مرحوم سید شریف رضی برخی از خطبه ها، نامه ها و کلمات قصار حضرت علی علیه السلام را از جنبه های مختلف، دارای برجستگی دیده است، سعی کرده آنان را در یک کتاب جداگانه گرد آوردی کند تا همه مردم راحت تر به سخنان مولا دسترسی داشته باشند. و باز به همین سبب، سندهای این سخنان و نامه ها را که در سایر کتاب های حدیثی موجود است، حذف کرده است.(2) در این راه چون سید رضی دنبال هدف خاصی بوده که این کتاب، شاهکار همه کتاب ها به شمار آید، گاه این بخش های برجسته را از سایر بخش ها جدا کرده و فقط قسمت هایی که دارای آن ویژگی خاص بوده را آورده است.

«علی» دوم شخص عالم بعد از رسول خدا صلی الله علیه و آله است، «علی» جانشین بلا فصل پیامبر خاتم است، «علی» مع الحق و الحق مع علی است، «علی» مع القرآن است و القرآن مع علی است، «علی» عالی و اعلا است، «علی» جامع تمام صفات پسندیده و به کمال رساننده همه کمالات است و «علی» جامع اضداد است. علاوه بر همه اینها «علی» معلم علم مطلق است، «علی» معلم فصاحت و بلاغت است، سخنان او در اوج فصاحت و کلمات او منشأ بلاغت است، سخنان او همانند خود او بی همتا و بی شریک است؛ لذا او امیر کلام است و کلام او امیر همه کلمات است.

به همین جهت کتاب او و نهج البلاغه او باید سرآمد همه کتاب ها و شاهکار عالم باشد. توجه علما و دانشمندان از مکاتب مختلف به نهج البلاغه در طول تاریخ، به حدی بوده که علمای زیادی بر این کتاب، شرح و ترجمه نوشته اند؛ یعنی از شیعه و سنی، از مسلمان و غیر مسلمان و هر آن کسی که دنبال حق، انصاف و عدالت بوده و خدا عنایتی به وی کرده، با نهج البلاغه مأنوس شده که تحقیق در این زمینه، کار مستقلی را می طلبد.

حال اگر «علی» آن است و کتاب او این است، چرا ما از آن غافل باشیم؟ غفلت ما هم ظلم به خودمان است، هم ظلم به «علی» و هم ظلم به نهج البلاغه «علی». او امام ماست و ما شیعه و پیرو او، و ما هم غیر از سخنان او به چیزی دسترسی نداریم. پس بیایید تا با هم سراغ نهج البلاغه برویم، با آن آشتی کنیم و با آن آشنا اجمالی پیدا کنیم.

ادامه دارد.....

پی نوشت:

  1. خواننده محترم جهت شناخت اجمالی این عالم بزرگ می تواند یادداشت «برادر عزیز امام زمان علیه السلام» را در وب سایت نگارنده مطالعه کند.
  2. البته برخی ها، همین نکته را تنها ایراد نهج البلاغه می دانند.