نگاهی به چهل حدیث امام خمینی«ره»
354 بازدید
تاریخ ارائه : 2/17/2014 11:53:00 AM
موضوع: اخلاق و عرفان

حدیث اول جهاد با نفس:

نهضت چهل حدیث نویسی از دیرباز در بین علمای اسلامی رواج داشته و این سنت حسنه بر اساس حدیث رسول خدا صلی الله علیه و آله شکل گرفته که فرمودند: هر کسی چهل حدیث از ما را حفظ نماید یا عمل کند، در روز قیامت، عالم و فقیه محشور می شود. اما در این بین امام خمینی که هم خودش استثنایی بود و هم قیامش، در سایر علوم و فنون نیز سرآمد بسیاری از دیگر علما بود؛ از جمله در مورد همین چهل حدیث نویسی که چهل حدیث ایشان، با شرح و تفسیری که نموده، از بهترین ها و معروف ترین ها شده است و برای فهم آن باید در خدمت اساتید بزرگ زانو زد.

در این کتاب شریف، همانطور که از نام آن پیداست، چهل حدیث از معصومین علیهم السلام را نقل نموده و معمولا به طور مبسوط به شرح و توضیح آن پرداخته است.

اولین حدیث آن در مورد جهاد با نفس و اصلاح اخلاق است. از ویژگی این حدیث، آن است که امام خمینی «ره» سلسله سند و راویان آن را از خودش شروع می کند و تا 39 واسطه را با اسم و رسم نام می برد تا اینکه به رسول خدا صلی الله علیه و آله می رسد؛ یعنی در سندش هیچ شک و شبهه ای نیست.

طبق این حدیث، آقا رسول الله صلی الله علیه و آله فرمودند:

«مَرْحَباً بِقَوْمٍ‏ قَضَوُا الْجِهَادَ الْأَصْغَرَ وَ بَقِيَ عَلَيْهِمُ الْجِهَادُ الْأَكْبَرُ. فَقِيلَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا الْجِهَادُ الْأَكْبَرُ؟ قَالَ: جِهَادُ النَّفْسِ»؛

آفرین به مردمی که جهاد اصغر را به پایان بردند؛ اما هنوز جهاد اکبرشان باقی است! گفته شد: ای رسول خدا جهاد اکبر چیست؟ فرمود: جهاد با نفس!

امام خمینی در شرح این حدیث، به چند مقام و فصل می پردازد و می فرماید:

1.مقام اول و پایین نفس، منزل مُلک و ظاهر دنیای آن است. پس برای آغاز راه مهم سیر و سلوک، اولین قدم های جهاد با نفس، غلبه کردن انسان بر قوای ظاهری خود است و مملکت را از قوای شیطان خالی کردن است.

2. اولین شرط مجاهده با نفس و حرکت به جانب حق تعالی، تفکر است؛ یعنی در هر شب و روز، ساعتی را به این امر اختصاص دهد که مولایش او را برای چه هدفی خلق کرده است؟ این همه اسباب و ابزار را در اختیار او قرار داده برای چه؟ این همه نعمت بر او ارزانی داده که چه کند؟ خدا چه خواسته ای از او دارد؟

3. منزل پس از تفکر، عزم است؛ یعنی وقتی فهمید خداوند متعال از او خواسته هایی دارد، در راه عملی نمودن آن اقدام کند؛ یعنی تصمیم بر ترک معاصی، انجام واجبات و جبران آنچه از او فوت شده است. عزم و تصمیم، از مهم ترین مراحل این راه دشوار و مبارک است. به هر حال، اینکه ظاهر و صورت خود را انسان عقلی و شرعی نماید و البته که تا از ظاهر شرع شروع نکند و متادب به آداب شریعت نشود، به حقیقت نخواهد رسید.

4. منزل بعدی، بحث مشارطه، مراقبه و محاسبه است؛ یعنی از ابتدای صبح با خودش شرط کند که بر خلاف خواست خدا، عمل نکند و چیزی نگوید و در تمام روز نیز مراقب این تصمیم و شرط باشد تا شب به حساب و کتاب بپردازد که کجا به شرطش عمل نکرده و تخلف نموده است، آنگاه خودش را تنبیه و جبران کند.

5. اما منزل تذکر؛ از اموری که انسان را در مجاهده با نفس کمک و معاونت می کند و سالک این راه خیلی باید مواظب آن باشد، تذکر است. تذکر یعنی به یاد خدا و یاد نعمت های خدا بودن؛ انسان چطور یک منعم معمولی را احترام می کند، حال چه منعمی بزرگوارتر و مهم تر از خدا؟ ما شخص بزرگ را احترام می کنیم، چه کسی بزرگ تر از خداست؟ از کسی که نزد ما حاضر است حساب می بریم، چه کسی حاضرتر از خداست؟ و چه ظلمی بزرگ تر و شرم آورتر از اینکه انسان با نعمت خدا و نیروی خدادادی، به معصیت و نافرمانی خداوند متعال بپردازد!

6. مقام دوم در این مسیر، مملکت باطن و نشئه ملکوت است که نزاع قوا و جنود رحمانی و شیطانی در آن مهم تر است و رسیدن به این مرحله، دارای فاصله و زحمت زیادی است.

7. برخی از قوای باطنی انسان عبارتند از: قوه واهمه، غضبیه، قوه شهویه. هر کدام از این قوا دارای منافع فراوانی است که البته سرچشمه تمام ملکات حسنه و سیئه نیز می باشند؛ لذا هر کدام از اینها می تواند هم رحمانی باشد و هم شیطانی. اگر آنها را تسلیم عقل سلیم و انبیای خدا نمایی موجب سعادت است و اگر آنها را به حال خود رها کنی از جنود شیطانی خواهند شد.

پوشیده نماند که کسی نگفته باید جلوی این قوا را گرفت و آنها را کشت؛ بلکه باید آنها را کنترل کرد و در مسیر حق قرار داد.

8. منزل «ضبط خیال»؛ این شرط نیز از اولین شروط غلبه بر شیطان و جنودش می باشد؛ چون این خیال، مرغی است بس پرواز کن که خود را هر لحظه و آنی به شاخی می آویزد که همین موجب بسی بدبختی هاست. کسی که می خواهد به جهاد با نفس بپردازد، باید افسار خیال خود را در دست بگیرد و به امور شریفه متوجه نماید تا هر جا که می خواهد پرواز نکند.

9. منزل موازنه و مقایسه؛ یعنی بین منافع و مضار هر یک از اخلاق فاسده را با منافع و مضار اخلاق حسنه مقایسه نماید، مقایسه کند دنیای زودگذر را با آخرت ابدی، مقایسه کند سختی و سستی، و عیش و نوش زودگذر دنیا را با نعمت و عذاب جاویدان آخرت!

10. حال، زمان آن رسیده که از خواب بیدار شوی، پس غفلت را به کناری بزن و تا وقت هست و اخلاق رذیله بر تو چیره نشده، دامن همت به کمر بزن و در اصلاح خود بکوش و فرصت را غنیمت بشمار که زمان، سریع تر از باد از دستت می رود.

بهترین علاج رذیلت ها آن است که هر کدام از اخلاق زشت که در خود می بینی، تا مدتی بر خلاف خواهش آن رذیله عمل کنی و از خدا نیز طلب توفیق نمایی تا کم کم و پس از مدت کوتاهی، شیطان و جنودش از سنگر دل تو فرار کرده و جنود رحمانی جایگزین آنها شوند و بدان که این کار، شدنی است و بسیاری از افراد نیز این گونه شروع کرده و موفق شدند.