درس اخلاق چهارشنبه ها(8)
37 بازدید
تاریخ ارائه : 2/26/2014 10:04:00 AM
موضوع: اخلاق و عرفان

‎بخش ششم تدبیر منزل:

گفته شد تدبیر منزل نیز بخشی از اخلاق است، به عبارت دیگر اخلاق دارای چند بخش است:

یکی ارتباط انسان با خدا که یک بخش اخلاق است.

دیگری ارتباط انسان با خودش که این هم جزئی از اخلاق است.

گاه ارتباط انسان با دیگران مطرح است و گاه ارتباط انسان با طبیعت که همه اینها نیز از اخلاق هستند؛ مثلاً ارتباط انسان با حیوان باید چگونه باشد؟ ارتباط انسان با ماشینش، ارتباط با درخت و کوه و جنگل و دریا، همه اینها جزئی از اخلاق هستند؛ اگرچه علمای قدیم بیشتر همان ارتباط انسان با خدا را مطرح می کردند؛ ولی همه اخلاق این نیست.

ارتباط با طبیعت خیلی کم مطرح شده، اینکه امام معصوم یا سایر بزرگان کشاورزی می کردند، رابطه شان با درخت و گل و گیاه چگونه بوده، اینکه با حیوان چگونه برخورد می کردند، اینکه ماشین انسان باید تمیز باشد یا نه؟ خوشگل باشد یا نه؟

قرآن می فرماید خدا حیوان را برای شما آفریده و زینت قرار داده، اینها زینت شما هستند و یا در آیه دیگر و «لکم فیها جمال» زیبایی شما هستند.

پس ارتباط انسان با خودش هم اخلاق است اگرچه این هم فقط در کتب سیر و سلوک آمده نه در کتب اخلاقی.

اما ارتباط انسان با مردم؛

این ارتباط  از چند جنبه قابل بررسی است: یکی رابطه انسان با تک تک افراد جامعه که از آن به اخلاق فردی تعبیر می شود؛ مثل اینکه غیبت نکند، تهمت نزند، سوء ظن نداشته باشد...

و گاه رابطه اش به عنوان کل جامعه مطرح است، مثلاً شایعه پراکنی نکند، توطئه و غیره نداشته باشد؛ که این بخش نیز به عنوان سیاست مُدُن مطرح می شود.

یک ارتباط دیگر انسان با مردم به عنوان منزل است که مورد بحث ماست.

پس بخشی از اخلاق، تدبیر منزل است؛ یعنی تنظیم چگونگی ارتباط و رفتار افراد خانواده با یکدیگر. در این زمینه آنچه حکم و قانون است باید انجام گیرد؛ اما برای پس از آن و رعایت مسائل اخلاقی، نکاتی قابل تذکر می باشد:

اول اینکه باید متوجه باشیم که افراد با یکدیگر فرق دارند؛ یعنی نباید انتظار داشته باشیم که همه افراد یک جور فکر کنند، یک سلیقه داشته باشند و یا رفتار و برخورد آنان شبیه هم باشد. بنابراین نباید انتظار داشته باشیم که مرد این خانه مثل مرد خانه دیگر باشد، یا زن این منزل هم مثل زن آن منزل باشد. هر کسی در یک خانه رفتاری را خوب می داند که در خانه دیگر خوب نمی دانند. اگر فلان مرد و زن در خانه خودشان فلان کار را خوب می دانند، نباید حتماً در خانه ما هم همان کار و رفتار اتفاق بیفتد؛ چون افکار متفاوت است و در پی آن سلیقه ها هم متفاوت است، فرزندان نیز چنین هستند.

ممکن است این افکار و رفتار، حتی در مناطق گرمسیر و سردسیر هم فرق کند و متفاوت باشد، به همین جهت است که اکثر پیامبران و اولیای الهی در مناطق معتدل بوده اند؛ مثل بیت المقدس که بسیاری از پیامبران در آنجا مبعوث شدند، در منطقه گرمسیر و سردسیر، کمتر اولیای خدا درست شدند؛ پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله نیز اگر چه متولد مکه بود؛ ولی بیشتر عمر خود را در طائف بودند که منطقه خوبی بوده است.

علاوه بر اینکه هیچ گاه نباید ظاهر یک خانواده را با باطن خانواده خود مقایسه کنیم.

به هر حال، در مورد افکار، سلیقه ها و رفتار غیر الزامی، نباید بین افراد مقایسه کرد.

در محضر استاد احمد عابدی

احمد سعیدی